PAPHAVIN ENGINEERING KNOWLEDG

วิธีเลือกตะแกรงสำหรับงานอาหาร ยา และสุขอนามัย

เลือกตะแกรงสำหรับงานอาหาร ยา และสุขอนามัยจากวัสดุสัมผัสผลิตภัณฑ์ ความสามารถในการทำความสะอาด ช่องอับ สภาพผิว การระบายน้ำ ความเสี่ยงปนเปื้อน และวิธีตรวจรับที่สอดคล้องกับกระบวนการจริง

กระบวนการผลิตอาหาร (Food Processing) สุขอนามัยในอุตสาหกรรมยา (Pharma Hygiene) ความสามารถในการทำความสะอาด (Cleanability) ระดับเนื้อหา: การประเมินเชิงเทคนิค
บทสรุปสำหรับผู้เลือกสเปก

ตะแกรงสำหรับอาหารและยาต้องสะอาดได้จริง ไม่ใช่เพียงใช้สแตนเลส

เริ่มจากระบุว่าเป็น พื้นผิวสัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง สัมผัสทางอ้อม หรืออยู่นอกเขตผลิตภัณฑ์ เพราะระดับความเสี่ยงและข้อกำหนดด้านสุขอนามัยแตกต่างกัน

ตะแกรงที่เหมาะสมต้องใช้วัสดุที่ไม่ทำปฏิกิริยา ไม่ปล่อยสาร และไม่ดูดซึม พร้อมออกแบบให้ทำความสะอาด ตรวจสอบ และระบายน้ำได้

ต้องประเมินขนาดช่อง ลวด ลายสาน ขอบ รอยต่อ กรอบ จุดยึด และวิธีทำความสะอาดเป็นระบบเดียวกัน เพื่อหลีกเลี่ยงเศษลวด คราบตกค้าง และการปนเปื้อนข้าม

ระดับพื้นที่สุขอนามัย

จำแนกตำแหน่งใช้งานก่อนกำหนดวัสดุและรายละเอียดติดตั้ง

1
สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง (Product Contact)

สัมผัสอาหาร วัตถุดิบ ยา หรือผลิตภัณฑ์โดยตรง ต้องควบคุมวัสดุ ความสะอาด และการตรวจสอบสูงสุด

2
สัมผัสผลิตภัณฑ์ทางอ้อม (Indirect Contact)

หยด น้ำล้าง ฝุ่น หรือชิ้นส่วนอาจตกลงผลิตภัณฑ์ได้ จึงยังต้องออกแบบให้สะอาดและไม่สะสมสิ่งปนเปื้อน

3
พื้นที่ไม่สัมผัสผลิตภัณฑ์ (Non-product Zone)

ไม่สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง แต่ต้องไม่เป็นแหล่งสะสมเชื้อ คราบ หรือสิ่งสกปรกที่แพร่เข้าสู่พื้นที่ผลิต

4
พื้นที่ควบคุมสุขอนามัยระดับสูง (High-care / Controlled Area)

อาจมีข้อกำหนดเฉพาะด้านการฆ่าเชื้อ การตรวจสอบย้อนกลับ และการควบคุมการปนเปื้อน

วัสดุสัมผัสผลิตภัณฑ์

วัสดุต้องเหมาะกับผลิตภัณฑ์ สารล้าง และเงื่อนไขใช้งาน

ความไม่ทำปฏิกิริยา

พื้นผิวไม่ควรทำปฏิกิริยากับอาหาร ยา ส่วนผสม หรือสารทำความสะอาดในสภาวะใช้งานจริง

ความไม่ดูดซึม

วัสดุและรอยต่อไม่ควรดูดซึมความชื้น น้ำมัน กลิ่น หรือสารเคมีที่อาจปนเปื้อนผลิตภัณฑ์รุ่นถัดไป

ความทนต่อการล้าง

ต้องทนสารล้าง อุณหภูมิ แรงดัน และความถี่ในการทำความสะอาดโดยไม่เสื่อมสภาพหรือปล่อยเศษ

ความสามารถในการทำความสะอาด

รูปทรงต้องเปิดเผย ตรวจเห็น และเข้าถึงการล้างได้

เปิดเผยทุกพื้นผิว

ลดจุดบัง จุดซ้อน และพื้นที่ที่หัวฉีด แปรง หรือสารล้างเข้าไม่ถึง

ระบายน้ำได้หมด

หลีกเลี่ยงการติดตั้งที่ทำให้น้ำค้างในขอบพับ กรอบประกบ หรือด้านหลังแผง

ตรวจสอบได้

ควรถอดหรือเปิดตรวจด้านหลัง จุดยึด และบริเวณเสี่ยงโดยไม่ทำลายแผง

แห้งได้ตามกระบวนการ

ลดความชื้นตกค้างที่สนับสนุนการเจริญของจุลินทรีย์หรือเกิดคราบสารทำความสะอาด

ช่องอับและรอยต่อ

ขอบพับ แคลมป์ และกรอบประกบเป็นจุดเสี่ยงสูง

01
ขอบตะแกรง

ต้องเก็บปลายลวดไม่ให้หลุด บาด หรือเป็นแหล่งสะสมผลิตภัณฑ์

02
รอยเชื่อม

ควรต่อเนื่อง เรียบ และทำความสะอาดได้ โดยไม่สร้างโพรงหรือรอยซ้อน

03
แคลมป์และน็อต

ลดช่องว่างที่ผลิตภัณฑ์และน้ำล้างเข้าไปสะสม แต่ไม่สามารถระบายหรือเข้าถึงได้

04
กรอบประกบ

กำหนดรายละเอียดซีล การถอด และการตรวจ เพื่อไม่ให้กลายเป็นแหล่งปนเปื้อนซ่อนเร้น

สภาพผิวและการผลิต

ผิวที่เสียหายหรือปนเปื้อนทำให้ล้างยากและเกิดสนิมได้

ควบคุมการปนเปื้อนจากเหล็กคาร์บอน

แยกเครื่องมือ งานเจียร และพื้นที่ผลิตสแตนเลส พร้อมกำจัด คราบสีจากความร้อน (Heat Tint) และคราบกระบวนการตามวิธีที่เหมาะสม ก่อนนำเข้าเขตสุขอนามัย

ขนาดช่อง ลวด และลายสาน

เลือกจากการแยกผลิตภัณฑ์ ความแข็งแรง และการทำความสะอาดร่วมกัน

ขนาดช่อง

ต้องสัมพันธ์กับขนาดอนุภาค ผลิตภัณฑ์ที่ยอมให้ผ่าน และความเสี่ยงสิ่งแปลกปลอม

ขนาดลวด

ต้องแข็งแรงพอสำหรับแรงกด การสั่น และการล้าง โดยไม่แตกหรือเปลี่ยนรูปจนขนาดช่องเปลี่ยน

ลายสาน

ควรคงรูป ไม่คลายตัว และทำความสะอาดได้ตามความหนืดหรือการเกาะติดของผลิตภัณฑ์

การล้างและการยืนยันผล

วิธีทำความสะอาดต้องมีหลักฐานว่ากำจัดคราบและลดความเสี่ยงได้

1
กำหนดวิธีล้าง

ระบุการล้างนอกระบบ (COP), การล้างในระบบ (CIP), การแช่ การฉีด การแปรง สารล้าง อุณหภูมิ และเวลา

2
กำหนดจุดตรวจ

เลือกบริเวณที่ล้างยาก เช่น ขอบ รอยต่อ ด้านหลัง และตำแหน่งคราบสะสม

3
กำหนดเกณฑ์ยอมรับ

อาจใช้การตรวจด้วยสายตา สารตกค้าง อะดีโนซีนไตรฟอสเฟต (ATP) โปรตีน หรือวิธีจุลชีววิทยาตามระบบของโรงงาน

4
ทบทวนเมื่อเปลี่ยนผลิตภัณฑ์

ความหนืด ไขมัน โปรตีน สี และสารก่อภูมิแพ้มีผลต่อความยากในการล้าง

การควบคุมสิ่งแปลกปลอม

ตะแกรงต้องตรวจพบความเสียหายและป้องกันเศษลวดเข้าสู่ผลิตภัณฑ์

การตรวจสภาพก่อนใช้

ตรวจลวดขาด ช่องผิดรูป ขอบหลุด และจุดยึดคลายก่อนเริ่มผลิต

การตรวจหลังล้าง

ตรวจความเสียหายจากแรงดัน แปรง เครื่องมือ หรือสารเคมีทำความสะอาด

การติดตามอายุใช้งาน

บันทึกหมายเลขแผง วันที่ติดตั้ง รอบซ่อม และเหตุผลการเปลี่ยน เพื่อวิเคราะห์แนวโน้มความเสียหาย

ตารางช่วยตัดสินใจ

ข้อมูลที่ต้องตรวจร่วมกันก่อนเลือกตะแกรงสำหรับอาหารและยา

หัวข้อข้อมูลที่ต้องทราบผลต่อการเลือก
ตำแหน่งสัมผัสการสัมผัสโดยตรง (Direct Contact), การสัมผัสทางอ้อม (Indirect Contact) หรือพื้นที่ไม่สัมผัสผลิตภัณฑ์ (Non-product Contact)กำหนดระดับวัสดุ สุขอนามัย และการตรวจรับ
ผลิตภัณฑ์ความหนืด ไขมัน โปรตีน ความเป็นกรด และสารก่อภูมิแพ้กำหนดลายสาน ขนาดช่อง และความยากในการล้าง
การทำความสะอาดการล้างในระบบ/การล้างนอกระบบ (CIP/COP) สารล้าง อุณหภูมิ แรงดัน และเวลากำหนดวัสดุ กรอบ จุดยึด และสภาพผิว
สุขอนามัยข้อกำหนดโรงงาน จุดเสี่ยง และวิธีการยืนยันผล (Validation)กำหนดรายละเอียดลดช่องอับและจุดตรวจ
สิ่งแปลกปลอมความเสี่ยงลวดขาด ขอบหลุด และการตรวจจับกำหนดความแข็งแรง การเก็บขอบ และรอบตรวจ
เอกสารใบรับรองวัสดุ (Material Certificate), การสอบกลับได้ (Traceability) และเกณฑ์ตรวจรับกำหนดเอกสารส่งมอบและการควบคุมการเปลี่ยน
กรอบตัดสินใจ

เลือกใน 6 ขั้นตอนก่อนขอราคา

1
ระบุเขตสุขอนามัย (Hygiene Zone)

แยกการสัมผัสโดยตรง การสัมผัสทางอ้อม และพื้นที่ไม่สัมผัสผลิตภัณฑ์

2
ระบุผลิตภัณฑ์และคราบ

บันทึกความหนืด ไขมัน โปรตีน สารก่อภูมิแพ้ และพฤติกรรมการเกาะ

3
กำหนดการคัดแยก

ระบุขนาดอนุภาคที่ต้องกักและสิ่งที่ต้องผ่าน

4
ออกแบบให้ล้างได้

ลดช่องอับ ระบายน้ำ และเข้าถึงการตรวจ

5
ยืนยันวิธีล้าง

กำหนดสารล้าง อุณหภูมิ เวลา และวิธีตรวจผล

6
กำหนดระบบการสอบกลับได้ (Traceability)

ระบุเอกสารวัสดุ หมายเลขแผง รอบตรวจ และเกณฑ์เปลี่ยน

ข้อมูลสำหรับการขอใบเสนอราคา (RFQ)

ส่งข้อมูลให้ครบก่อนขอคำแนะนำหรือขอราคา

1

ประเภทผลิตภัณฑ์และตำแหน่งสัมผัส

2

ขนาดอนุภาคและหน้าที่การคัดแยก

3

สารล้าง อุณหภูมิ แรงดัน และความถี่

4

ขนาดแผง กรอบ ขอบ จุดยึด และแบบวิศวกรรม (Drawing)

5

ข้อกำหนดสุขอนามัย การยืนยันผล (Validation) และสารก่อภูมิแพ้

6

เอกสารวัสดุ การสอบกลับได้ (Traceability) และเกณฑ์ตรวจรับ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

อย่าเลือกจากเกรดสแตนเลสโดยไม่ตรวจความสามารถในการล้าง

มีช่องซอกใต้กรอบ

ผลิตภัณฑ์และน้ำล้างเข้าไปสะสม แต่ตรวจหรือระบายไม่ได้

ขอบลวดไม่ปลอดภัย

ปลายลวดหลุดหรือแตกเป็นความเสี่ยงสิ่งแปลกปลอม

สารล้างไม่เข้ากับวัสดุ

ทำให้ผิวเสียหาย เกิดสนิม หรืออายุใช้งานสั้นลง

ไม่มีการยืนยันผล (Validation)

ไม่ทราบว่าคราบ สารก่อภูมิแพ้ หรือจุลินทรีย์ถูกกำจัดตามเกณฑ์จริงหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับตะแกรงสำหรับอาหารและยา

Q

SUS304 ใช้กับอาหารได้ทุกประเภทหรือไม่?

ไม่ควรสรุปจากชื่อเกรดเพียงอย่างเดียว ต้องตรวจผลิตภัณฑ์ ความเป็นกรด คลอไรด์ อุณหภูมิ สารล้าง และเวลาสัมผัส

Q

ตะแกรงละเอียดกว่าถูกสุขอนามัยกว่าหรือไม่?

ไม่เสมอ เพราะช่องเล็กและลวดถี่อาจล้างยากขึ้น ต้องสมดุลการคัดแยก การไหล ความแข็งแรง และความสามารถในการทำความสะอาด

Q

ต้องทำการปรับสภาพผิวป้องกันการกัดกร่อน (Passivation) ทุกครั้งหรือไม่?

ขึ้นกับกระบวนการผลิต การเชื่อม สภาพผิว และข้อกำหนดของโครงการ ควรกำหนดวิธีหลังการผลิตจากความเสี่ยงจริง

Q

ควรตรวจตะแกรงบ่อยแค่ไหน?

กำหนดจากความเสี่ยงสิ่งแปลกปลอม ความถี่ใช้งาน การล้าง การสั่น และประวัติความเสียหาย โดยต้องตรวจทันทีเมื่อพบความผิดปกติ

สรุปสำคัญ

จำ 5 ประเด็นก่อนอนุมัติตะแกรงสำหรับอาหารและยา

1

จำแนก สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง (Product Contact) และ Hygiene Zone ให้ชัดเจน

2

เลือกวัสดุให้เข้ากับผลิตภัณฑ์และสารล้าง

3

ลดช่องอับและออกแบบให้ระบายน้ำได้หมด

4

ควบคุมขอบ รอยเชื่อม และความเสี่ยงเศษลวด

5

ยืนยันผลการล้างและเก็บข้อมูลการสอบกลับได้ (Traceability) ตลอดอายุใช้งาน

เส้นทางอ่านต่อและสินค้า

จากข้อกำหนดสุขอนามัยไปสู่ตะแกรงที่พร้อมขอราคา

ยืนยัน สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง (Product Contact) การคัดแยก วิธีล้าง กรอบ ขอบ และเอกสาร Traceability ก่อนเลือกสินค้า

ผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับงานป้องกันและกั้นพื้นที่

ขอคำปรึกษาเรื่องตะแกรงป้องกันและการติดตั้ง

ยังไม่แน่ใจว่าควรใช้ตะแกรงสำหรับอาหารหรือยาแบบใด?

ส่งผลิตภัณฑ์ ขนาดอนุภาค วิธีล้าง ขนาดแผง กรอบ ขอบ และแบบวิศวกรรม (Drawing) มาให้ทีมงานช่วยตรวจสอบข้อมูลเบื้องต้น

แหล่งอ้างอิงทางเทคนิค

FDA
U.S. Food and Drug AdministrationFood Contact Materials

ข้อมูลกำกับดูแลวัสดุที่สัมผัสอาหารและองค์ประกอบที่อาจเคลื่อนย้ายเข้าสู่อาหารภายใต้เงื่อนไขใช้งาน

เครดิต: U.S. FDA — Food Contact Substancesดูข้อมูล FDA
3-A
3-A Sanitary Standards, Inc.Hygienic Equipment Design

หลักการออกแบบอุปกรณ์ให้ลดความเสี่ยงปนเปื้อน ใช้วัสดุที่ปลอดภัยและทนทาน และสามารถทำความสะอาดได้

เครดิต: 3-A SSI — Hygienic Designดูข้อมูล 3-A SSI
EHEDG
European Hygienic Engineering & Design GroupHygienic Design Guidance

แนวทางด้าน Hygienic Design และ Engineering เพื่อยกระดับความปลอดภัย คุณภาพ และความสามารถในการทำความสะอาดของระบบผลิตอาหาร

เครดิต: EHEDGดูข้อมูล EHEDG
FDA
U.S. Food and Drug AdministrationDrug CGMP Equipment

พื้นผิวอุปกรณ์ที่สัมผัสส่วนประกอบ วัสดุระหว่างผลิต หรือผลิตภัณฑ์ยา ต้องไม่ทำปฏิกิริยา ไม่เติมสาร และไม่ดูดซึม

เครดิต: U.S. FDA — CGMP Equipmentดูข้อมูล FDA CGMP